Tiền và vàng bạn gửi người thân giữ hộ vẫn là tài sản của bạn. Người giữ hộ có nghĩa vụ trả lại đúng tài sản khi bạn yêu cầu, không được tự ý dùng nếu bạn không cho phép. Khi bị từ chối, thứ tự hợp lý là gom chứng cứ việc gửi, nói chuyện có người làm chứng, họp gia đình, hoà giải ở cơ sở, rồi mới đến toà án nhân dân khu vực; công an chỉ vào cuộc khi có dấu hiệu chiếm đoạt.
Tình huống này rất hay gặp với người đi làm xa, đi xuất khẩu lao động, gửi tiền về nhờ cha mẹ, anh chị em giữ hoặc mua đất giùm. Khi về, tiền đã tiêu, đất đứng tên người khác, hoặc người giữ nói "đó là tiền con gửi về phụng dưỡng". Bài này giúp bạn phân biệt gửi giữ với cho, chứng minh việc gửi, chọn cửa và giữ quan hệ với những người thân đó.
Gửi giữ, cho hay nhờ mua giùm: ba câu chuyện khác nhau
Bộ luật Dân sự 2015 có quy định về hợp đồng gửi giữ tài sản: bên giữ nhận tài sản để bảo quản và trả lại đúng tài sản đó khi hết thời hạn hoặc khi bên gửi yêu cầu. Bên giữ không được dùng tài sản gửi giữ nếu không có sự đồng ý của bên gửi. Đây là khuôn pháp lý gần nhất với chuyện "gửi tiền về nhà giữ hộ".
Nhưng tiền gửi về nhà không phải lúc nào cũng là gửi giữ. Có khoản bạn gửi để cha mẹ chi tiêu, đó là cho. Có khoản bạn nhờ mua đất, xây nhà, đó là uỷ thác mua giùm, và câu chuyện sẽ xoay quanh việc đất đứng tên ai. Có khoản bạn cho anh chị em vay. Mỗi loại dẫn đến một yêu cầu khác nhau khi tranh chấp.
Vấn đề là hiếm ai ghi mục đích khi chuyển. Một khoản tiền gửi đều đặn hằng tháng dễ bị coi là tiền phụng dưỡng hoặc tiền cho; một khoản lớn gửi một lần kèm tin nhắn "giữ giùm con, về con lấy" lại rõ ràng là gửi giữ. Trước khi nói chuyện với ai, bạn cần tự tách từng khoản theo đúng bản chất.
Một cách làm thực tế là kéo toàn bộ lịch sử chuyển tiền ra một bảng, mỗi dòng một khoản, cột cuối ghi bạn cho rằng đó là gì và bằng chứng nào cho thấy vậy. Những khoản bạn không chắc, hãy tự xếp vào nhóm "cho". Đòi ít hơn nhưng khoản nào cũng có căn cứ sẽ giúp bạn đáng tin hơn trong mắt người hoà giải và người thân.
Chứng minh việc gửi giữ bằng gì
Với tiền chuyển qua ngân hàng hoặc qua dịch vụ chuyển tiền, chứng cứ thường có sẵn nhưng phải gom lại. Những thứ có giá trị:
- Sao kê hoặc biên lai chuyển tiền, kể cả từ nước ngoài về, ghi tên người nhận.
- Tin nhắn, ghi âm cuộc gọi trong đó bạn nói rõ "giữ giùm", "để dành cho con", và người nhận đồng ý hoặc xác nhận đã nhận.
- Ảnh chụp vàng, sổ tiết kiệm người giữ gửi cho bạn để báo đã cất, hoặc giấy mua vàng ghi tên.
- Lời xác nhận của người khác trong nhà: anh chị em, cô chú biết bạn gửi để giữ chứ không phải để tiêu.
- Sự khác biệt về số tiền: khoản gửi đều cho chi tiêu hằng tháng thường nhỏ; khoản gửi giữ thường lớn và có lời dặn riêng.
Vàng đưa tay khi về phép là trường hợp khó nhất. Nếu không có ảnh, không có người chứng kiến, bạn khó chứng minh trước toà, và lúc đó con đường thực tế nhất là nói chuyện và hoà giải trong gia đình.
Thứ tự gõ cửa
Với tranh chấp trong gia đình, thứ tự giúp bạn vừa đòi được vừa không mất người thân:
- Hỏi rõ tình trạng tài sản: còn hay đã tiêu, nếu tiêu thì vào việc gì. Có khi người giữ dùng tiền chữa bệnh cho cha mẹ, câu chuyện lúc đó khác hẳn.
- Đề nghị phương án cụ thể: trả lại phần còn, trả dần phần đã tiêu, hoặc chuyển tài sản đã mua bằng tiền đó sang tên bạn.
- Họp gia đình có người chủ trì trung lập, mang theo bảng kê các khoản đã gửi. Ghi kết quả bằng văn bản có chữ ký.
- Hoà giải ở cơ sở hoặc UBND cấp xã nơi người giữ cư trú, nếu buổi họp gia đình không thành.
- Khởi kiện tại toà án nhân dân khu vực, yêu cầu trả lại tài sản gửi giữ hoặc bồi thường. Cách làm hồ sơ khởi kiện xem thêm trên DuongSu.com.
Nếu bạn đang ở nước ngoài, bạn có thể uỷ quyền cho một người tin cậy ở Việt Nam làm thay các bước, với văn bản uỷ quyền làm tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước sở tại hoặc theo hướng dẫn của nơi tiếp nhận. Cách uỷ quyền cho người đi thay được trình bày trên UyNhiem.com.
Tiền đã mua thành đất, nhà đứng tên người giữ
Nhiều người gửi tiền về nhờ mua đất, rồi đất đứng tên người nhận tiền. Đây là chỗ tranh chấp nặng nhất. Một số tình huống:
| Tình huống | Yêu cầu có thể đưa ra | Chứng cứ cần |
|---|---|---|
| Nhờ mua đất, người nhận mua và đứng tên mình | Công nhận bạn là người bỏ tiền, chuyển tên hoặc thanh toán giá trị | Tin nhắn nhờ mua, sao kê khớp thời điểm mua, người bán biết ai trả tiền |
| Gửi giữ tiền, người giữ tự ý mua đất cho mình | Trả lại số tiền đã gửi, có thể kèm thiệt hại | Bằng chứng việc gửi giữ và lời dặn không được dùng |
| Gửi về để cả nhà cùng mua đất chung | Phần quyền theo tỷ lệ góp | Thoả thuận góp chung, số tiền mỗi người góp |
Đất đai có giá trị lớn, khi đã có tranh chấp thì nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn (aicovan.com) trước khi đề nghị bất cứ phương án nào, vì cách bạn đặt yêu cầu từ đầu ảnh hưởng đến khả năng đòi được về sau. Tranh chấp đất có thể phải qua bước hoà giải tại UBND cấp xã trước khi lên toà; nơi tiếp nhận sẽ hướng dẫn cụ thể.
Ví dụ giả định: tám năm làm việc ở nước ngoài
Ví dụ giả định: một người đi làm việc ở nước ngoài tám năm, mỗi tháng gửi về cho mẹ một khoản để chi tiêu, và ba lần gửi khoản lớn kèm tin nhắn "mẹ giữ giùm con, về con mua đất". Người em trai ở nhà lo việc giấy tờ, lấy một phần tiền đó mua mảnh đất đứng tên mình, nói là "để anh về rồi tính". Khi người anh về, em trai nói mảnh đất là của em vì em là người đứng ra mua và đã ở trên đất mấy năm.
Người anh tách bạch: các khoản gửi hằng tháng coi như đã biếu mẹ, không đòi. Ba khoản lớn có tin nhắn rõ ràng là gửi giữ. Sao kê cho thấy ngay sau khoản thứ ba, em trai rút tiền từ tài khoản của mẹ và mua đất trong cùng tháng. Người mẹ xác nhận tiền đó là tiền anh gửi giữ.
Với bảng kê và lời xác nhận của mẹ, buổi họp gia đình có người cậu chủ trì đi đến phương án: em trai chuyển tên mảnh đất sang anh, anh trả lại cho em một khoản tương ứng công sức trông nom và phần tiền em tự bỏ thêm. Nếu không có ba tin nhắn năm nào, câu chuyện sẽ rất khác.
Khi nào có thể báo công an
Người giữ phủ nhận hoàn toàn việc nhận dù có chứng cứ rõ. Nếu có sao kê, tin nhắn xác nhận mà người giữ vẫn nói không nhận và đã tiêu hết, có thể có dấu hiệu chiếm đoạt tài sản được giao giữ.
Người giữ đem tài sản bán rồi bỏ đi. Đây là dấu hiệu cần trình báo, đặc biệt khi số tiền lớn.
Người giữ chỉ tiêu một phần, vẫn nhận nợ. Thường là tranh chấp dân sự. Công an có thể hướng dẫn các bên hoà giải hoặc khởi kiện.
Người giữ là cha mẹ đã tiêu vào việc gia đình. Pháp luật không cấm con đòi lại tài sản của mình từ cha mẹ, nhưng trên thực tế phần lớn những vụ này được giải quyết bằng thoả thuận và lòng hiếu thảo; trình báo công an hiếm khi là lựa chọn bạn thật sự muốn.
Có người ngoài nhận tiền thay rồi biến mất. Ví dụ bạn gửi qua một người quen của gia đình nhờ chuyển hộ, người đó nhận rồi không đưa ai. Đây không còn là chuyện trong nhà; nên trình báo cùng sao kê và tin nhắn nhờ chuyển.
Giữ quan hệ, và gửi khôn hơn lần sau
Tranh chấp tiền gửi giữ trong gia đình thường bắt nguồn từ hiểu lầm hơn là gian dối. Người giữ ở nhà nghĩ tiền gửi về là để lo cho gia đình; người gửi nghĩ đó là tiền mồ hôi để dành. Cả hai đều có lý trong suy nghĩ của mình. Khi nói chuyện, mở đầu bằng việc thừa nhận người ở nhà đã vất vả trông nom thường giúp họ dễ nói thật hơn về số tiền.
Với những lần gửi sau, cách đơn giản nhất là tách rõ hai dòng tiền: một khoản nhỏ đều đặn cho gia đình chi tiêu, ghi nội dung chuyển là "biếu bố mẹ"; khoản để dành thì gửi tiết kiệm đứng tên chính bạn, hoặc nếu phải nhờ người giữ thì nhắn rõ "giữ giùm, không dùng" và nhờ người đó nhắn lại xác nhận.
Nếu nhờ mua đất, nhà, nên thoả thuận bằng văn bản ai đứng tên, và cân nhắc đứng tên chính mình hoặc lập văn bản thoả thuận nhờ đứng tên tại tổ chức hành nghề công chứng. Một tờ giấy nhỏ hôm nay tránh được cả một vụ tranh chấp làm anh em không nhìn mặt nhau.
Cuối cùng, hãy giữ lại toàn bộ tin nhắn, sao kê của những năm gửi tiền ở một nơi an toàn ngoài điện thoại. Điện thoại hỏng, đổi máy, mất tài khoản mạng xã hội là những lý do hay gặp khiến người đi làm xa mất hết chứng cứ đúng lúc cần đến.
Câu hỏi thường gặp
Người giữ hộ có được dùng tiền gửi để cho vay lấy lãi không?
Không, nếu bạn không đồng ý. Người giữ chỉ được bảo quản và trả lại. Nếu họ tự ý dùng và gây thiệt hại, họ phải chịu trách nhiệm. Nếu có lãi phát sinh từ việc tự ý dùng, bạn có thể đề nghị được hưởng khi thương lượng.
Gửi vàng mà người giữ trả lại bằng tiền có được không?
Gửi giữ thì bên giữ phải trả lại đúng tài sản đã nhận. Trả bằng tiền chỉ khi bạn đồng ý. Khi thương lượng, nên thống nhất cách quy đổi tại thời điểm trả để tránh chênh lệch giá.
Đang ở nước ngoài có khởi kiện được không?
Được. Bạn có thể uỷ quyền cho người ở Việt Nam đại diện theo uỷ quyền tham gia tố tụng. Văn bản uỷ quyền cần làm đúng hình thức, thường qua cơ quan đại diện Việt Nam ở nước bạn đang sống hoặc hợp pháp hoá theo quy định.
Tiền gửi về hằng tháng có đòi lại được không?
Rất khó, vì các khoản gửi đều thường được hiểu là tiền phụng dưỡng hoặc chi tiêu gia đình. Trừ khi bạn có tin nhắn rõ ràng rằng đó là tiền gửi giữ để dành, còn lại nên coi là đã cho.
Đòi tài sản gửi giữ có bị giới hạn thời gian không?
Yêu cầu đòi lại tài sản thuộc sở hữu của mình và yêu cầu theo hợp đồng có cách tính thời hiệu khác nhau. Không nên để quá lâu sau khi bị từ chối trả; chi tiết thời hiệu được trình bày trên ThoiHan.com.