Khi bạn đứng tên vay ngân hàng hay mua trả góp giúp người thân, với ngân hàng bạn là người vay, và ngân hàng chỉ đòi bạn. Thoả thuận "anh đứng tên, em trả" chỉ có giá trị giữa hai người; nó không làm ngân hàng chuyển sang đòi người thân. Vì vậy khi người thân ngừng trả, việc đầu tiên là giữ khoản vay không quá hạn để tránh nợ xấu, sau đó mới đòi lại người thân qua nói chuyện, họp gia đình, hoà giải ở cơ sở và toà án.
Nhiều người chờ người thân trả cho đến khi nhận thông báo quá hạn, hồ sơ tín dụng bị ghi nhận xấu, và từ đó không vay được cho chính mình. Bài này chỉ ra việc gấp với ngân hàng, cách chứng minh khoản vay thực chất là cho người thân dùng, thứ tự đòi lại, và những việc tuyệt đối không nên làm dù đang bực.
Vì sao ngân hàng không đòi người đang dùng tiền
Hợp đồng tín dụng ký giữa bạn và ngân hàng. Ngân hàng thẩm định thu nhập, tài sản của bạn, giải ngân vào tài khoản của bạn hoặc trả cho người bán theo đề nghị của bạn. Việc sau đó bạn đưa tiền cho ai, dùng vào việc gì là chuyện riêng giữa bạn và người đó. Bộ luật Dân sự 2015 không cho phép chuyển nghĩa vụ trả nợ sang người khác khi chủ nợ không đồng ý.
Bạn có thể đề nghị ngân hàng cho người thân nhận nợ thay, nhưng ngân hàng chỉ đồng ý khi người đó đủ điều kiện vay, và thực chất là một khoản vay mới. Trong đa số trường hợp, người thân không đủ điều kiện, nên mới nhờ bạn đứng tên. Đó cũng là lý do vì sao rủi ro thực tế dồn về bạn: người đủ điều kiện vay thì đã tự vay, người phải nhờ đứng tên thường có thu nhập bấp bênh hơn.
Hệ quả là lịch sử tín dụng của bạn gắn với khoản vay đó. Nếu quá hạn, thông tin được ghi nhận trên hệ thống thông tin tín dụng và có thể ảnh hưởng tới việc bạn vay mua nhà, mở thẻ sau này. Cách các tổ chức tín dụng xử lý thông tin này và thời gian lưu do quy định chuyên ngành điều chỉnh; khi cần, hỏi trực tiếp ngân hàng hoặc kênh tra cứu chính thức.
Việc gấp với ngân hàng
Khi người thân báo không trả được, hoặc bạn thấy họ đã trễ kỳ, hãy làm ngay:
- Kiểm tra tình trạng khoản vay: dư nợ còn bao nhiêu, đã trễ bao nhiêu kỳ, kỳ tới là ngày nào.
- Tự trả kỳ đang trễ nếu có thể, giữ chứng từ ghi rõ bạn trả. Đây là khoản bạn sẽ đòi lại người thân sau.
- Hỏi ngân hàng về các lựa chọn nếu không trả nổi: cơ cấu lại kỳ hạn, giãn nợ, tất toán trước bằng cách bán tài sản mua bằng khoản vay. Mỗi lựa chọn có điều kiện riêng.
- Với khoản mua trả góp hàng hoá, xác định món hàng đang ở đâu. Nếu người thân vẫn dùng món hàng mà không trả, bạn có lý do chính đáng để đề nghị họ giao lại hoặc bán đi để trả nợ.
- Không ký thêm giấy tờ vay mới để "đảo nợ" cho người thân khi chưa có phương án trả thật.
Nhiều người ngại trả thay vì sợ "trả rồi thì nó ỷ lại". Nhưng giữa việc mất vài kỳ tiền tạm ứng và việc bị ghi nhận nợ quá hạn ảnh hưởng nhiều năm, phần lớn trường hợp trả thay để giữ khoản vay trong hạn là lựa chọn ít thiệt hơn. Điều quan trọng là mỗi lần trả thay đều có chứng từ và có tin nhắn báo cho người thân biết bạn vừa ứng bao nhiêu.
Chứng minh khoản vay là cho người thân dùng
Khi đòi lại, bạn cần chứng minh tiền vay đã chuyển cho người thân và họ cam kết trả. Gom những thứ sau:
- Sao kê giải ngân và sao kê chuyển tiền từ tài khoản bạn sang người thân ngay sau khi giải ngân.
- Tin nhắn thoả thuận kiểu "anh đứng tên giùm, mỗi tháng em chuyển anh trả ngân hàng".
- Lịch sử người thân chuyển tiền cho bạn đúng mỗi kỳ trả nợ: đây là chứng cứ rất mạnh, cho thấy họ đã thực hiện thoả thuận một thời gian.
- Tài sản mua bằng khoản vay đang do người thân sử dụng: xe, điện thoại, hàng hoá trong cửa hàng của họ.
- Người biết chuyện: vợ chồng, cha mẹ, anh chị em khác.
Nếu chưa có giấy tờ gì, hãy tìm cách có một xác nhận bằng chữ từ người thân càng sớm càng tốt, kể cả chỉ là một tin nhắn trả lời "em biết, em sẽ trả". Đừng đợi đến lúc đã căng thẳng mới hỏi, vì lúc đó người ta có xu hướng chối.
Nếu khoản vay được giải ngân thẳng cho người bán hàng, hãy lưu hoá đơn, hợp đồng mua bán ghi địa chỉ giao hàng là nơi người thân ở. Chi tiết nhỏ này thường giúp chứng minh ai là người thực sự nhận và dùng món hàng.
Thứ tự đòi lại người thân
Sau khi đã giữ ổn khoản vay với ngân hàng, việc đòi lại người thân đi theo thứ tự quen thuộc:
- Nói chuyện trực tiếp: mang bảng kê số tiền bạn đã trả thay, đề nghị lịch trả cụ thể.
- Họp gia đình có người chủ trì trung lập, chốt văn bản xác nhận khoản nợ và lịch trả có chữ ký.
- Hoà giải ở cơ sở hoặc UBND cấp xã nơi người thân cư trú khi họ né tránh.
- Khởi kiện tại toà án nhân dân khu vực, yêu cầu trả lại số tiền bạn đã trả thay và phần còn phải trả. Cách làm hồ sơ khởi kiện xem thêm trên DuongSu.com.
Khi khởi kiện, yêu cầu của bạn là người thân hoàn trả các khoản bạn đã trả thay và thực hiện tiếp phần đã cam kết. Toà không thể buộc người thân trả trực tiếp cho ngân hàng thay bạn, vì ngân hàng không phải bên trong thoả thuận giữa hai người. Hiểu điều này giúp bạn viết yêu cầu đúng ngay từ đầu.
Với khoản vay lớn, nhất là khi tài sản bảo đảm là nhà của bạn, nên hỏi ý kiến luật sư về việc giữ nhà và đòi lại người thân song song.
Ví dụ giả định: chiếc xe máy trả góp
Ví dụ giả định: một người đứng tên mua trả góp xe máy cho em họ vừa đi làm, vì em chưa đủ điều kiện. Em hứa mỗi tháng chuyển tiền đúng kỳ. Sáu tháng đầu em chuyển đều, sang tháng thứ bảy thì ngưng, nhắn "dạo này khó, anh trả giùm em mấy tháng". Hai tháng sau, công ty tài chính gọi cho người đứng tên.
Người đứng tên tự trả hai kỳ đang trễ để không bị ghi nhận quá hạn, rồi gọi em ra nói chuyện. Em thừa nhận nhưng nói chưa có tiền. Người anh đề xuất: hoặc em tiếp tục trả từ tháng sau và trả dần hai kỳ anh đã ứng, hoặc em giao lại xe để anh bán, tất toán khoản vay. Em chọn cách thứ nhất, hai bên viết giấy, có mẹ của em làm chứng.
Điều đáng chú ý là người anh giữ được lịch sử tín dụng sạch, giữ được quan hệ, và có một tờ giấy làm căn cứ nếu em lại ngưng trả. Sáu tháng chuyển khoản đều đặn trước đó cũng là chứng cứ cho thấy thoả thuận "anh đứng tên, em trả" là có thật. Nếu người anh chờ thêm vài tháng mới lên tiếng, khoản vay đã quá hạn và câu chuyện sẽ khó hơn nhiều.
Nếu bạn là người thân đang không trả nổi
Bài này không chỉ dành cho người đứng tên. Nếu bạn là người đã nhờ anh chị, bạn bè đứng tên vay giúp và giờ không trả nổi, điều tệ nhất là im lặng. Người đứng tên sẽ biết qua cuộc gọi của ngân hàng, và lúc đó họ không chỉ mất tiền mà còn mất lòng tin vào bạn.
Hãy báo trước khi đến hạn kỳ trả, nói thật khả năng của mình, đề xuất một con số dù nhỏ mỗi tháng. Nếu món hàng mua bằng khoản vay vẫn còn giá trị, chủ động đề nghị bán đi để trả bớt. Nếu có thể, viết một tờ giấy xác nhận khoản nợ với người đứng tên, cho thấy bạn không chối bỏ.
Cách xử sự như vậy không làm khoản nợ nhỏ đi, nhưng giữ cho chuyện tiền bạc không biến thành chuyện tình nghĩa. Người đứng tên giúp bạn đã chấp nhận một rủi ro lớn vì tin bạn; một lịch trả rõ ràng là cách tối thiểu để đáp lại điều đó.
Những việc không nên làm
Khi bị ngân hàng gọi mà người thân không nghe máy, nhiều người làm những việc khiến mình thành người vi phạm:
- Tự đến nhà người thân lấy xe, lấy hàng để trừ nợ khi họ không đồng ý.
- Đăng tên, ảnh người thân lên mạng xã hội kèm lời lẽ xúc phạm.
- Thuê người đòi nợ. Dịch vụ đòi nợ đã bị cấm kinh doanh, và người thuê có thể liên đới khi người được thuê đe doạ.
- Ngừng trả ngân hàng để "cho ngân hàng tự đi đòi". Ngân hàng không đòi người thân, chỉ ghi nhận nợ xấu cho bạn.
- Ký giấy cho người thân mượn tên thêm lần nữa vì thương, trong khi khoản cũ chưa xong.
Người thân trễ nợ thường đang thật sự khó khăn. Một lịch trả nhỏ nhưng đều đặn, có giấy tờ, vẫn tốt hơn một cuộc cãi lớn không đi tới đâu.
Và với những lần sau, trước khi đứng tên giúp ai, hãy tự hỏi: nếu người đó không trả một đồng nào, bạn có tự trả hết khoản này được không mà không ảnh hưởng đến gia đình mình. Nếu câu trả lời là không, cách giúp an toàn hơn có thể là cho vay một khoản nhỏ bạn chịu mất được, thay vì đứng tên cả khoản vay lớn.
Câu hỏi thường gặp
Có thể nhờ ngân hàng chuyển khoản vay sang tên người thân không?
Chỉ khi ngân hàng đồng ý và người thân đủ điều kiện vay. Thực chất đó là thẩm định lại từ đầu. Bạn có thể hỏi, nhưng đừng trông chờ vào đường này khi người thân đã không trả được.
Mình trả thay rồi có đòi được lãi không?
Bạn có thể đòi số tiền đã trả thay, gồm cả phần lãi bạn đã trả ngân hàng, vì đó là thiệt hại thực tế. Việc tính thêm lãi trên số tiền trả thay phụ thuộc thoả thuận giữa hai người và quy định về lãi chậm trả.
Người thân nói chỉ mượn tên, không hứa trả thì sao?
Bạn cần chứng cứ cho thấy họ nhận tiền và đã từng trả các kỳ trước. Lịch sử chuyển tiền đều đặn từ họ sang bạn đúng ngày trả nợ là chứng cứ mạnh nhất cho thoả thuận. Thiếu chứng cứ thì khó đòi qua toà.
Nợ xấu vì khoản vay đứng tên giúp có xoá được không?
Việc ghi nhận và lưu thông tin tín dụng theo quy định chuyên ngành, bạn không thể tự xoá. Cách duy nhất là trả hết nợ và chờ đến khi thông tin không còn bị lưu theo quy định. Hỏi ngân hàng để biết tình trạng cụ thể.
Người thân mất thì khoản vay xử lý thế nào?
Với ngân hàng, bạn vẫn là người vay và vẫn phải trả. Bạn có thể đề nghị những người thừa kế của người thân thanh toán từ di sản phần nợ mà người mất đã cam kết với bạn, nếu có chứng cứ. Chuyện di sản được bàn riêng trên ThuaKe.com.