Khi dây hụi trong họ hàng bị vỡ, việc đầu tiên các hụi viên nên làm là cùng ngồi lại với chủ hụi để gom sổ, đối chiếu ai đã hốt, ai chưa hốt, ai đóng bao nhiêu, rồi thống nhất cách trả dần. Báo công an chỉ đúng cửa khi chủ hụi có dấu hiệu gian dối như tạo hụi viên ảo, bỏ trốn hay dùng tiền vào việc bất hợp pháp; còn chủ hụi chỉ mất khả năng trả thì đó là tranh chấp dân sự, đi hoà giải và toà án.
Pháp luật Việt Nam thừa nhận họ, hụi, biêu, phường là một hình thức giao dịch dân sự, có quy định riêng về quyền và nghĩa vụ của chủ hụi, thành viên. Nhưng khi chơi trong họ hàng, hiếm ai ghi chép đủ, tiền đưa tay, lời hẹn miệng. Bài này đi theo thứ tự một vụ vỡ hụi: phản ứng của những ngày đầu, cách đối chiếu sổ, cách chia thiệt hại công bằng giữa người đã hốt và chưa hốt, và các cửa khi không thoả thuận được, kèm cách giữ để ngày giỗ năm sau họ hàng còn ngồi chung mâm.
Những ngày đầu: tránh làm vụ vỡ hụi tệ thêm
Khi tin chủ hụi không trả được lan ra, phản ứng tự nhiên là kéo đến nhà đòi, gọi điện liên tục, đăng lên nhóm họ hàng. Những việc này thường làm tình hình xấu hơn: chủ hụi hoảng, bán vội tài sản trả cho vài người quen thân, bỏ đi nơi khác, hoặc tắt máy. Người đến sau mất trắng.
Cách tốt hơn là một vài người có uy tín trong họ, không phải người mất nhiều tiền nhất, đứng ra liên lạc với chủ hụi, hẹn một buổi gặp chung toàn bộ hụi viên. Mục tiêu duy nhất của buổi đầu là có được bức tranh: dây hụi có bao nhiêu phần, ai đã hốt, ai chưa hốt, chủ hụi còn tài sản gì.
Trong lúc chờ, mỗi hụi viên tự gom chứng cứ của mình: sổ hụi hoặc giấy ghi chép, tin nhắn hẹn đóng hụi, sao kê chuyển khoản, người cùng chơi biết mình đóng bao nhiêu kỳ. Đừng bỏ qua những người chơi chung không cùng họ, họ cũng là hụi viên và cần được mời đến.
Một điều nữa: nếu chủ hụi đang có tài sản lớn như nhà, đất, xe và có dấu hiệu đang bán, các hụi viên nên hỏi người làm nghề sớm về khả năng khởi kiện và đề nghị toà áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, vì khi tài sản đã sang tên người khác thì rất khó gom lại.
Đối chiếu sổ hụi trong buổi gặp chung
Buổi gặp chung nên có người ghi chép, có một bảng chung mọi người cùng nhìn. Trình tự:
- Liệt kê tất cả các dây hụi chủ hụi đang làm, vì vỡ hụi thường không chỉ một dây. Mỗi dây ghi: ngày bắt đầu, số phần, số tiền mỗi phần mỗi kỳ, hình thức hụi có lãi hay không lãi.
- Mỗi hụi viên khai lần lượt: đã đóng bao nhiêu kỳ, đã hốt chưa, hốt kỳ nào, nhận được bao nhiêu.
- Đối chiếu với sổ của chủ hụi. Chỗ nào lệch ghi riêng, không cãi nhau ngay trong buổi.
- Tách ba nhóm: người chưa hốt (chủ hụi nợ họ), người đã hốt nhưng còn phải đóng các kỳ sau (họ nợ dây hụi), và chủ hụi.
- Ghi danh sách tài sản chủ hụi còn: tiền mặt, nhà đất, vàng, các khoản người khác đang nợ chủ hụi.
- Mọi người cùng ký vào bản đối chiếu, kể cả chủ hụi. Chỗ chưa thống nhất ghi rõ.
Bản đối chiếu có chữ ký của chủ hụi là chứng cứ quan trọng nhất cho mọi cửa phía sau, kể cả khi phải ra toà hay trình báo công an.
Chia thiệt hại: người đã hốt và người chưa hốt
Đây là chỗ hay cãi nhau nhất. Một nguyên tắc dễ được chấp nhận: người đã hốt hụi phải tiếp tục đóng phần của mình vào dây hụi, khoản đó dùng để trả cho người chưa hốt; chủ hụi gánh phần thiếu.
| Nhóm | Thường phải làm gì | Hay cãi chỗ nào |
|---|---|---|
| Đã hốt, còn các kỳ phải đóng | Tiếp tục đóng theo lịch, hoặc theo lịch mới đã thống nhất | Muốn ngừng đóng vì "hụi đã vỡ" |
| Chưa hốt | Nhận lại số đã đóng theo lịch trả dần | Có được tính lãi hay chỉ nhận gốc |
| Chủ hụi | Dùng tài sản còn lại và thu nhập để bù phần thiếu | Muốn chia đều thiệt hại cho mọi người |
| Hụi viên ảo do chủ hụi tạo | Không có quyền lợi, phần đó là chủ hụi chiếm | Là dấu hiệu gian dối, cần báo công an |
Với hụi có lãi, cách tính khi vỡ phức tạp hơn vì mỗi người bỏ thăm khác nhau. Các bên nên thống nhất một cách tính đơn giản, ví dụ chỉ hoàn số tiền thực đóng, rồi ghi lại. Lãi trong hụi cũng không được vượt giới hạn lãi suất mà Bộ luật Dân sự cho phép; phần vượt sẽ không được bảo vệ.
Ví dụ giả định: một dây hụi mười hai phần, vỡ ở kỳ thứ bảy. Sáu người đã hốt, năm người chưa hốt, chủ hụi giữ một phần. Nếu sáu người đã hốt tiếp tục đóng năm kỳ còn lại, phần lớn số tiền của năm người chưa hốt sẽ được trả dần; chủ hụi chỉ phải bù phần thiếu do những kỳ trước bị hụt. Khi mọi người nhìn thấy phép tính này trên cùng một tờ giấy, người đã hốt thường hiểu vì sao mình phải đóng tiếp, và cuộc cãi nhau giảm hẳn.
Khi nào chuyện vỡ hụi thành chuyện của công an
Chủ hụi tạo hụi viên ảo. Đặt tên người không có thật hoặc người không chơi để tự hốt nhiều lần. Đây là gian dối từ đầu.
Chủ hụi nhận tiền rồi bỏ trốn. Không còn liên lạc, chuyển tài sản đi, rời khỏi địa phương. Các hụi viên nên cùng trình báo, mỗi người một đơn hoặc một đơn chung có đủ chữ ký và số liệu.
Chủ hụi dùng tiền hụi vào việc bất hợp pháp dẫn đến không trả được. Tình tiết này được pháp luật hình sự quan tâm khi xem xét dấu hiệu lạm dụng tín nhiệm.
Chủ hụi làm ăn thua lỗ, vẫn ở nhà, vẫn nhận nợ. Thường được coi là tranh chấp dân sự. Công an có thể tiếp nhận đơn nhưng sẽ hướng dẫn các bên hoà giải hoặc khởi kiện.
Chủ hụi bị hụi viên đe doạ, đến nhà gây rối. Lúc này chính chủ hụi có quyền trình báo. Dù nợ là có thật, việc đe doạ, ném đồ, chặn cửa vẫn là hành vi bị xử lý, và người bị thiệt tiền có thể trở thành người vi phạm.
Nếu bạn là chủ hụi đang mất khả năng trả
Bài viết không chỉ dành cho người mất tiền. Nhiều chủ hụi trong họ là người làm vì cả nể, giữ hộ, rồi một hai hụi viên hốt xong bỏ đóng, dây hụi thiếu dần và vỡ. Nếu bạn ở vị trí này, điều tệ nhất là im lặng và tránh mặt, vì chính việc biến mất là thứ khiến người khác nghĩ đến gian dối.
Hãy chủ động gọi các hụi viên đến, mang sổ ra, nói rõ đang thiếu bao nhiêu và vì sao. Đề xuất một lịch trả dù nhỏ, nêu những tài sản có thể bán để trả. Đồng thời yêu cầu những người đã hốt mà bỏ đóng phải tiếp tục đóng, vì đó là phần tiền của những người chưa hốt.
Nếu bạn có tài sản, đừng chuyển tên cho con cái, người thân trong giai đoạn này. Việc chuyển tài sản khi đang nợ rất dễ bị coi là tẩu tán, làm vụ việc chuyển sang hướng khác hẳn. Một chủ hụi minh bạch, có lịch trả, được họ hàng ghi nhận thường giữ được cả danh dự lẫn quan hệ, dù phải trả nhiều năm.
Các cửa khi không thoả thuận được
Nếu sau buổi đối chiếu, chủ hụi hoặc một số hụi viên không chịu theo phương án chung, thứ tự gõ cửa:
- Nhờ người lớn trong họ chủ trì buổi thứ hai, có thêm trưởng thôn hoặc tổ trưởng dân phố nếu các bên cùng địa bàn.
- Tổ hoà giải ở cơ sở hoặc UBND cấp xã nơi chủ hụi cư trú. Biên bản hoà giải thành có thể được yêu cầu toà công nhận.
- Trình báo công an cấp xã nếu có dấu hiệu gian dối như mục trên.
- Khởi kiện tại toà án nhân dân khu vực nơi chủ hụi cư trú, đòi số tiền đã đóng. Nhiều hụi viên có thể cùng khởi kiện. Cách làm hồ sơ khởi kiện xem thêm trên DuongSu.com.
Không có quy định buộc các hụi viên phải đi đủ bốn bậc theo đúng thứ tự trên; đây là thứ tự giúp giữ quan hệ và giữ chứng cứ. Nếu chủ hụi đã bỏ đi hoặc đang bán tài sản, có thể bỏ qua các bậc mềm để đi thẳng tới cửa phù hợp.
Khi tổng số tiền lớn và có nhiều hụi viên, nên hỏi ý kiến luật sư để biết nên khởi kiện chung hay riêng và chuẩn bị chứng cứ thế nào.
Giữ họ hàng sau vụ vỡ hụi
Vụ vỡ hụi trong họ thường để lại vết lâu hơn số tiền. Một vài việc giúp giữ quan hệ:
- Phân biệt chủ hụi gặp khó với chủ hụi gian dối. Người gặp khó cần thời gian, người gian dối cần đưa ra cơ quan.
- Không bêu tên chủ hụi lên mạng hay nhóm Zalo. Việc này có thể khiến người đăng bị xử lý về xúc phạm danh dự, và không làm tiền quay về.
- Không tự ý vào nhà chủ hụi lấy đồ để trừ nợ. Đây là hành vi có thể bị xử lý, dù bạn là người bị thiệt.
- Chấp nhận phương án trả dần có giấy tờ, chia đợt rõ ràng, mỗi đợt có người ký nhận.
- Rút kinh nghiệm cho các dây hụi sau: có sổ, có người cùng ghi, có danh sách hụi viên công khai cho mọi người.
Cuối cùng, những người lớn trong họ có thể giúp nhiều hơn mọi cơ quan: một lời nhắc chủ hụi giữ đúng lịch trả, một lời can hụi viên đừng làm căng trong ngày giỗ. Vụ vỡ hụi rồi sẽ trả xong, nhưng cách mọi người cư xử trong lúc đó thì họ hàng nhớ rất lâu.
Câu hỏi thường gặp
Chơi hụi có được pháp luật bảo vệ không?
Có. Họ, hụi, biêu, phường là giao dịch dân sự được thừa nhận, có văn bản riêng quy định quyền và nghĩa vụ của chủ hụi và thành viên. Khi có tranh chấp, toà án giải quyết như các tranh chấp dân sự khác. Lãi vượt mức luật cho phép không được bảo vệ.
Đã hốt hụi rồi có phải đóng tiếp khi hụi vỡ không?
Thường là có. Người đã hốt đã nhận tiền của những người khác, nên vẫn có nghĩa vụ đóng các kỳ còn lại. Khoản này dùng để trả cho người chưa hốt. Ngừng đóng có thể bị các hụi viên khác hoặc chủ hụi khởi kiện.
Không có sổ hụi thì chứng minh bằng gì?
Bằng tin nhắn hẹn đóng hụi, sao kê chuyển khoản, lời khai của các hụi viên khác và bản đối chiếu chung có chữ ký chủ hụi. Lời khai của nhiều người khớp nhau có giá trị đáng kể.
Có nên làm đơn tập thể gửi công an không?
Nếu có dấu hiệu gian dối như hụi viên ảo, bỏ trốn, đơn có nhiều người ký kèm bảng số liệu giúp cơ quan điều tra nắm bức tranh nhanh hơn. Nếu chỉ là chủ hụi thua lỗ, đơn tập thể thường được hướng dẫn sang hoà giải hoặc toà án.
Chủ hụi chết thì ai trả?
Nghĩa vụ của chủ hụi được thanh toán từ di sản họ để lại, trước khi chia thừa kế. Các hụi viên cần báo cho những người đang quản lý di sản biết khoản nợ, kèm chứng cứ. Phần di sản và nghĩa vụ của người mất được bàn riêng trên ThuaKe.com.