Với khoản nợ vài triệu đồng, cửa đáng đi nhất thường là những cửa rẻ: một lời đề nghị trả dần thật cụ thể, một tin nhắn có mốc cuối, một người quen chung nói giúp, hoặc tổ hoà giải nơi người vay ở. Toà án vẫn mở cho mọi khoản nợ, kể cả khoản nhỏ, nhưng nên tính trước công sức đi lại, thời gian chờ và khả năng người vay thật sự có tiền để trả.
Không có ngưỡng nào trong luật nói khoản nợ dưới bao nhiêu thì không được kiện. Câu hỏi thực tế là khác: với chừng ấy tiền, cách nào cho ra kết quả với ít công nhất. Bài này đặt các cửa cạnh nhau theo cái giá bạn phải trả, giới thiệu thủ tục rút gọn ở mức nhắc tên, và đưa ra vài cách chốt khoản nợ nhỏ mà không phải ai cũng nghĩ tới.
Vì sao khoản nợ nhỏ lại khó đòi hơn khoản lớn
Nghe có vẻ ngược, nhưng khoản nợ nhỏ thường dai dẳng hơn. Người vay biết bạn ngại làm lớn chuyện vì vài triệu, nên dễ khất. Bạn cũng ngại, vì đòi gắt thì mang tiếng nhỏ nhen, không đòi thì ấm ức. Cả hai cứ thế để khoản nợ treo lâu, cho tới khi không ai nhớ rõ con số và mối quan hệ cũng nhạt đi.
Thêm nữa, khoản nhỏ hiếm khi có giấy tờ. Phần lớn là chuyển khoản vội kèm một tin nhắn "cho mình mượn tí", hoặc tiền mặt đưa tận tay. Khi cần chứng minh, bạn phải lục lại tin nhắn cũ, sao kê cũ. Có khi chính bạn cũng không nhớ chắc đã đưa hai lần hay ba lần, mỗi lần bao nhiêu, và sự lúng túng đó khiến lời đòi kém thuyết phục. Trước khi mở lời, hãy dành mười lăm phút đối chiếu sao kê để có một con số mà bạn tự tin, kèm ngày của từng lần đưa.
Nhận ra điều này giúp bạn đổi cách nghĩ: điều cần với khoản nhỏ không phải sự quyết liệt, mà là sự rõ ràng. Một con số, một ngày, một cách trả. Phần lớn người vay khoản nhỏ có khả năng trả, chỉ là chưa ai đặt việc trả thành một việc cụ thể trong lịch của họ. Một lời đề nghị trả làm hai lần vào hai ngày lương tới thường hiệu quả hơn mười lần nhắc chung chung.
So cái giá của từng cửa với khoản nợ nhỏ
Bảng dưới đây không ghi con số chi phí cụ thể, vì án phí và chi phí tố tụng phụ thuộc quy định hiện hành và từng vụ, mà so các loại "giá" bạn phải trả:
| Cửa | Bạn tốn gì | Hợp khi |
|---|---|---|
| Đề nghị trả dần cụ thể | Một cuộc gọi hoặc một buổi cà phê | Người vay còn liên lạc, có thu nhập |
| Tin nhắn yêu cầu có mốc cuối | Mười phút soạn, vài tuần chờ | Đã nhắc nhiều lần mà chưa có lịch |
| Người quen chung nói giúp | Một lần nhờ vả, có thể nợ ân tình | Có người cả hai cùng nể |
| Tổ hoà giải ở cơ sở | Một buổi họp, chuẩn bị giấy tờ | Cùng thôn, tổ dân phố, người vay không chối |
| Khởi kiện tại toà án | Tạm ứng án phí, nhiều lần đi lại, vài tháng trở lên | Chứng cứ rõ, người vay có tài sản hoặc thu nhập |
Một lưu ý về toà án: thắng kiện chưa phải là cầm được tiền. Nếu người vay không tự nguyện trả, bạn còn phải yêu cầu thi hành án. Với khoản vài triệu, tổng thời gian từ lúc nộp đơn tới lúc nhận tiền có thể dài hơn nhiều so với giá trị của nó trong mắt bạn. Điều đó không có nghĩa là không nên kiện, mà là nên kiện khi đã thử các cửa rẻ hơn.
Thủ tục rút gọn: có, nhưng không phải cho mọi vụ
Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 có thủ tục rút gọn cho những vụ án dân sự đơn giản. Nhìn chung, vụ việc cần có tình tiết đơn giản, quan hệ pháp luật rõ ràng, đương sự đã thừa nhận nghĩa vụ, chứng cứ đầy đủ và đáng tin cậy, các đương sự có địa chỉ cư trú rõ ràng, và không có đương sự ở nước ngoài trừ một số trường hợp. Khi đủ điều kiện, thời gian giải quyết ngắn hơn đáng kể so với thủ tục thông thường.
Khoản nợ nhỏ giữa người quen có thể rơi vào diện này nếu người vay đã thừa nhận nợ bằng chữ, ví dụ qua tin nhắn hứa trả có ghi số tiền, và bạn biết rõ nơi họ ở. Ngược lại, nếu người vay chối, hoặc hai bên còn cãi nhau về số tiền, vụ việc khó đủ điều kiện.
Thẩm phán là người quyết định áp dụng thủ tục nào, không phải người khởi kiện. Vì vậy lời khuyên thực tế là: chuẩn bị hồ sơ sao cho rõ ràng nhất có thể, đặc biệt là lời thừa nhận nợ và địa chỉ, để vụ việc có cơ hội được xem xét theo thủ tục rút gọn. Chi tiết về đơn khởi kiện, toà nào thụ lý, án phí có ở DuongSu.com.
Trước khi chọn cửa: bốn câu tự hỏi
Mất năm phút trả lời bốn câu dưới đây giúp bạn khỏi chọn một cửa tốn công rồi bỏ dở giữa chừng:
- Người vay có thừa nhận khoản nợ không, và đã thừa nhận bằng chữ chưa? Nếu đã có tin nhắn hứa trả ghi số tiền, mọi cửa phía sau đều dễ hơn; nếu chưa, việc đầu tiên là xin một lời xác nhận.
- Người vay có khả năng trả không? Có việc làm, có thu nhập đều đặn thì nên kiên trì với lịch trả nhỏ; đang thất nghiệp, ốm đau thì một lịch dài và nhẹ hợp lý hơn mọi biện pháp.
- Bạn có biết chắc nơi người vay đang ở không? Không có địa chỉ thì cửa hoà giải và toà án đều khó đi, nên dồn sức vào thương lượng và giữ liên lạc.
- Với bạn, giữ mối quan hệ này quan trọng tới mức nào? Câu trả lời quyết định bạn sẵn sàng nhường bao nhiêu, ví dụ bỏ lãi, cho trả chậm, hay nhận trả bằng thứ khác.
Nếu cả bốn câu đều nghiêng về phía thuận lợi, một lời đề nghị cụ thể gần như chắc sẽ có kết quả. Nếu cả bốn đều bất lợi, hãy cân nhắc nghiêm túc phương án dừng lại có chủ đích, thay vì dồn thêm công sức vào một khoản khó thu.
Những cách chốt khoản nợ nhỏ ít ai nghĩ tới
Trả bằng thứ khác thay tiền. Bộ luật Dân sự cho phép các bên thoả thuận thay nghĩa vụ trả tiền bằng một nghĩa vụ khác. Người vay làm nghề sửa xe có thể trả bằng công sửa xe, người bán hàng có thể trả bằng hàng. Ghi lại thoả thuận này, kể cả chỉ bằng tin nhắn, để tránh cãi nhau về giá trị.
Bù trừ với khoản bạn đang nợ họ. Nếu bạn cũng đang nợ người đó một khoản, hoặc sắp phải trả họ một việc gì, hai bên có thể thoả thuận bù trừ. Cần nói rõ và chốt bằng chữ, không tự ý giữ lại.
Chia nhỏ theo ngày lương. Hai hoặc ba lần, mỗi lần gắn với một ngày lương cụ thể. Khoản nhỏ chia nhỏ hơn nữa thì người vay gần như không còn lý do để khất.
Xoá nợ một cách có chủ đích. Nếu bạn quyết định không đòi nữa, có thể báo thẳng "mình không lấy lại khoản này". Luật dân sự gọi là miễn thực hiện nghĩa vụ. Nói ra rõ ràng giúp bạn khép chuyện, giữ được quan hệ, và không để khoản tiền ấy âm ỉ.
Đặt giới hạn cho lần sau. Không cho cùng người đó vay tiếp khi khoản cũ chưa xong. Đây không phải trả đũa, chỉ là giữ cho mình khỏi một vòng lặp.
Những việc không nên làm vì vài triệu đồng
Khoản nhỏ khiến người ta dễ nghĩ "làm thế này cũng chẳng sao". Thực tế những việc dưới đây có thể khiến bạn mất nhiều hơn khoản nợ:
- Đăng bài kể tên người vay trên nhóm bạn bè, nhóm khu phố: có thể bị coi là xâm phạm danh dự, dữ liệu cá nhân.
- Giữ xe, điện thoại của người vay khi họ không đồng ý để làm tin.
- Đến nhà người vay lúc khuya hoặc gọi liên tục nhiều lần trong ngày.
- Báo với người thân, người yêu, cấp trên của người vay để làm họ xấu hổ.
- Gửi đơn tố giác lừa đảo khi chỉ là người vay chậm trả, với hy vọng công an sẽ "gọi lên nhắc".
Với khoản nhỏ, cái được nhỏ nhưng cái mất có thể lớn: một lời đăng trên mạng, một lần giữ đồ trái ý người khác có thể dẫn tới bị xử lý hành chính hoặc bị kiện ngược, với hậu quả vượt xa vài triệu đồng ban đầu. Còn tố giác sai sự thật để gây sức ép thì có thể khiến chính người tố giác phải chịu trách nhiệm, và lần sau khi bạn có chuyện thật cần trình báo, hồ sơ cũ ấy không giúp gì cho bạn.
Ví dụ giả định: hai cách xử lý cùng một khoản nợ
Hai người bạn cùng cho hai người quen vay một khoản như nhau. Người thứ nhất nhắc mỗi tuần một lần bằng câu "bao giờ trả mình?", sau ba tháng thì bực, đăng một dòng ẩn ý lên trang cá nhân. Người vay đọc được, chặn liên lạc. Khoản tiền vẫn treo, quan hệ thì không còn.
Người thứ hai nhắn một lần: "Khoản mình đưa hôm trước, bạn chia hai lần vào ngày lương tháng này và tháng sau nhé, được không?". Người vay trả lời xin chia ba lần. Người cho vay đồng ý, nhắn lại tóm tắt ba mốc. Hai lần đầu trả đúng, lần ba trễ một tuần, được nhắc nhẹ, rồi xong.
Cách thứ hai không đòi hỏi kiến thức pháp lý nào. Nó chỉ đổi lời nhắc chung chung thành một đề nghị có số, có ngày. Với khoản nhỏ, đó gần như luôn là cửa đầu tiên đáng thử. Chỉ khi lời đề nghị cụ thể ấy bị từ chối hoặc bị phớt lờ nhiều lần, mới đến lúc nghĩ tới người thứ ba, tổ hoà giải hay toà án.
Câu hỏi thường gặp
Nợ vài triệu đồng có kiện ra toà được không?
Được. Luật không đặt ngưỡng tối thiểu cho việc khởi kiện đòi nợ. Tuy nhiên bạn nên tính công sức, thời gian chờ và khả năng thi hành, rồi thử các cửa rẻ hơn như thương lượng, hoà giải ở cơ sở trước.
Thủ tục rút gọn có dùng cho nợ nhỏ không?
Có thể, nếu vụ việc đơn giản, người vay đã thừa nhận nghĩa vụ, chứng cứ đầy đủ và các bên có địa chỉ rõ ràng. Thẩm phán là người quyết định áp dụng thủ tục rút gọn sau khi xem hồ sơ.
Đi kiện khoản nhỏ thì ai trả án phí?
Người khởi kiện thường phải nộp tạm ứng án phí khi toà thụ lý. Sau khi xét xử, ai chịu án phí do toà quyết định theo kết quả vụ án và quy định hiện hành. Hãy đối chiếu mức cụ thể tại toà nơi nộp đơn.
Người vay muốn trả bằng hàng thay tiền có được không?
Được nếu bạn đồng ý. Hai bên có thể thoả thuận thay nghĩa vụ trả tiền bằng hàng hoá hoặc công việc. Nên ghi rõ thứ gì, trị giá bao nhiêu, khi nào giao, để tránh hiểu lầm sau này.
Quyết định bỏ qua khoản nợ thì có cần làm gì không?
Không bắt buộc, nhưng nói rõ với người vay rằng bạn không đòi nữa giúp khép chuyện. Nếu chỉ im lặng không đòi, quyền khởi kiện vẫn còn trong thời hiệu nhưng sẽ mất dần theo thời gian.
Khoản nhỏ mà không có giấy vay thì chứng minh bằng gì?
Sao kê chuyển khoản, tin nhắn hỏi vay hoặc hứa trả, người làm chứng đều có thể dùng. Tiền mặt đưa tay mà không có tin nhắn nào thì khó chứng minh, nên hãy xin người vay xác nhận bằng một tin nhắn ngắn.