Khi ảnh, số điện thoại hay địa chỉ của bạn bị đăng lên mạng mà không xin phép, đặc biệt là kèm lời bêu xấu, hãy làm theo thứ tự: lưu bài, báo cáo nền tảng theo mục thông tin cá nhân hoặc quyền riêng tư, đề nghị người đăng gỡ, và trình báo công an cấp xã nếu có quấy rối hoặc đe doạ. Mức độ khẩn quyết định bạn đi nhanh tới đâu: một bức ảnh chụp chung bị đăng khác hẳn số điện thoại kèm lời kêu gọi "ai gặp thì gọi chửi".
Bộ luật Dân sự 2015 bảo vệ quyền của cá nhân đối với hình ảnh và quyền về đời sống riêng tư; pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân coi số điện thoại, địa chỉ là dữ liệu cá nhân. Bài này không đi sâu vào từng quy định, mà trả lời câu hỏi thực tế: thấy thông tin của mình bị đăng thì làm gì trước, gõ cửa nào.
Xếp mức độ nguy hiểm trước khi chọn tốc độ
Không phải lần nào thông tin cá nhân bị đăng cũng nguy hiểm như nhau. Xếp đúng mức giúp bạn không chậm với trường hợp khẩn, cũng không làm căng với chuyện chỉ cần một câu nhắn là xong.
| Tình huống | Mức độ | Cửa nên gõ |
|---|---|---|
| Ảnh chụp chung trong buổi tiệc bị bạn đăng, bạn không thích | Thấp | Nhắn người đăng gỡ hoặc cắt bạn ra khỏi ảnh |
| Ảnh chân dung bị đăng kèm lời chê bai, chế giễu | Trung bình | Đề nghị gỡ, báo cáo nền tảng mục quyền riêng tư hoặc bắt nạt |
| Số điện thoại bị đăng kèm lời kêu gọi gọi điện, nhắn tin | Cao | Báo cáo nền tảng ngay, giữ lại các cuộc gọi quấy rối, trình báo công an |
| Địa chỉ nhà, nơi làm việc, trường của con bị đăng kèm lời doạ | Rất cao | Trình báo công an cấp xã ngay, báo người nhà, báo cáo nền tảng song song |
| Ảnh hoặc video riêng tư nhạy cảm bị phát tán | Rất cao | Trình báo công an ngay, báo cáo nền tảng mục ảnh riêng tư, không liên lạc trả tiền với người đe doạ |
Ở mức cao và rất cao, đừng mất thời gian chờ người đăng trả lời tin nhắn. Thông tin cá nhân lan rất nhanh qua chia sẻ và ảnh chụp lại; mỗi giờ chậm trễ là thêm nhiều bản sao khó gỡ.
Việc cần làm trong vài giờ đầu
Những việc dưới đây không cần gặp ai, không cần giấy tờ, bạn có thể làm ngay trên điện thoại. Làm theo thứ tự để không mất chứng cứ trong lúc lo gỡ bài.
- Chụp lại bài đăng thấy rõ ảnh, số điện thoại hoặc địa chỉ, tên tài khoản đăng, thời gian và các bình luận đáng chú ý; lưu đường dẫn.
- Tìm xem bài đã được chia sẻ sang đâu, chụp và lưu cả các bản chia sẻ có lượng tương tác lớn.
- Báo cáo bài với nền tảng, chọn mục thông tin cá nhân hoặc quyền riêng tư, nói rõ người trong ảnh hoặc chủ số điện thoại chính là bạn.
- Rà lại cài đặt quyền riêng tư của chính tài khoản mình: ẩn số điện thoại, ẩn danh sách bạn bè, khoá ảnh đại diện nếu nền tảng cho phép, để người lạ khó gom thêm thông tin.
- Báo cho người nhà, nhất là người sống cùng địa chỉ bị đăng, để họ cảnh giác với người lạ và cuộc gọi lạ.
- Nếu là chủ cửa hàng hoặc người làm dịch vụ, dặn nhân viên cách trả lời khi có người gọi tới chửi bới: không đôi co, ghi lại số và thời gian.
Đừng xoá các tin nhắn, cuộc gọi quấy rối ngay sau khi nhận. Chúng là bằng chứng cho thấy việc đăng thông tin đã gây hậu quả thật, rất có ích khi trình báo.
Đề nghị người đăng gỡ: ngắn, rõ, có hạn
Nếu người đăng là người bạn biết, hoặc tài khoản có thể nhắn tin được, một lời đề nghị bằng chữ vẫn nên gửi, kể cả khi bạn đã báo cáo nền tảng. Lời đề nghị nên nêu rõ bài nào, thông tin nào là của bạn, rằng bạn không đồng ý cho đăng, và đề nghị gỡ trong một mốc cụ thể, ví dụ trong ngày hôm nay.
Không cần viện dẫn luật dài dòng. Một câu như "Ảnh và số điện thoại trong bài là của mình, mình không đồng ý cho đăng công khai, đề nghị bạn gỡ trong hôm nay" vừa đủ, vừa không cho người kia cớ nói bạn doạ dẫm. Nếu bài đăng còn kèm lời bêu xấu sai sự thật, có thể đề nghị thêm phần cải chính, nhưng ưu tiên gỡ thông tin cá nhân trước vì đó là phần nguy hiểm nhất.
Với trường hợp mức rất cao, có đe doạ, phát tán ảnh nhạy cảm, hoặc người đăng đòi tiền để gỡ, không nên tự thương lượng. Mọi trao đổi với người đó nên để cơ quan công an chỉ dẫn, vì nhượng bộ một lần thường dẫn tới đòi hỏi tiếp.
Bị gọi điện, nhắn tin quấy rối sau khi lộ số
Không nghe hoặc nghe mà không đôi co. Người gọi tới sau một bài bêu xấu thường muốn khiêu khích để quay video, ghi âm bạn nổi nóng rồi đăng tiếp. Trả lời ngắn hoặc im lặng là cách an toàn.
Ghi lại thay vì xoá. Lưu nhật ký cuộc gọi, chụp tin nhắn, ghi chú thời gian và nội dung chính. Một danh sách vài chục số gọi tới trong một ngày là bằng chứng rõ cho thấy hậu quả của bài đăng.
Dùng chức năng chặn của điện thoại và ứng dụng. Chặn từng số sau khi đã lưu lại. Nhiều ứng dụng nhắn tin cho phép chỉ nhận tin từ danh bạ trong một thời gian.
Cân nhắc tạm dùng số phụ cho công việc. Nếu số bị lộ là số dùng cho kinh doanh, bạn có thể tạm chuyển khách quen sang số khác, thay vì bỏ hẳn số cũ khi mọi việc chưa xong.
Trình báo khi quấy rối kéo dài hoặc có đe doạ. Mang theo ảnh chụp bài gốc và danh sách cuộc gọi, tin nhắn tới công an cấp xã. Liên kết giữa bài đăng và đợt quấy rối là điều bạn cần thể hiện rõ.
Ảnh riêng tư, nhạy cảm bị phát tán: đi thẳng tới công an
Khi ảnh hoặc video riêng tư nhạy cảm của bạn bị đăng hoặc bị doạ đăng, đây không còn là chuyện tranh cãi trên mạng. Hành vi phát tán loại nội dung này có thể có dấu hiệu tội phạm, và cửa đúng là công an, càng sớm càng tốt. Bạn trình báo tại công an cấp xã nơi cư trú; vụ việc có thể được chuyển tới đơn vị an ninh mạng của công an cấp tỉnh.
Song song, báo cáo với nền tảng theo mục ảnh riêng tư không được đồng ý; đây thường là nhóm được ưu tiên xử lý. Không chuyển tiền cho người đang doạ phát tán: kinh nghiệm phổ biến cho thấy trả tiền hiếm khi chấm dứt việc đòi hỏi. Giữ lại toàn bộ tin nhắn đe doạ, tài khoản nhận tiền nếu người đó đưa ra.
Đây là tình huống nặng nề về tinh thần. Hãy nói với một người bạn tin cậy, đừng tự xoay xở một mình, và tìm tới luật sư nếu cần. Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn (aicovan.com) để được hướng dẫn trong lúc chờ cơ quan giải quyết.
Khi người đăng là người quen và không có ý xấu
Không phải mọi trường hợp ảnh, số điện thoại bị đăng đều xuất phát từ ác ý. Bạn bè đăng ảnh chụp chung, hàng xóm đăng số điện thoại của bạn trong nhóm khu phố để nhờ dời xe, người thân chia sẻ ảnh con bạn trong ngày sinh nhật. Những chuyện này vẫn là thông tin của bạn bị đăng khi chưa hỏi ý, nhưng cách xử lý nên nhẹ nhàng.
Một tin nhắn riêng nói rõ bạn không muốn ảnh hoặc số mình xuất hiện công khai, đề nghị gỡ hoặc che đi, thường đủ. Nếu người kia chưa hiểu, có thể giải thích ngắn: số điện thoại công khai dễ bị gom lại để lừa đảo, ảnh trẻ em dễ bị dùng lại sai mục đích. Phần lớn mọi người sẽ gỡ khi được giải thích.
Chỉ khi người quen từ chối gỡ, hoặc bài kèm lời chế giễu, thì mới chuyển sang báo cáo nền tảng, nhờ tổ dân phố hay người lớn trong gia đình nói giúp. Giữ được quan hệ trong khi vẫn bảo vệ được thông tin của mình là kết quả tốt nhất ở loại chuyện này.
Gỡ xong bài gốc, còn những chỗ cần dọn
Bài gốc biến mất chưa có nghĩa thông tin của bạn đã hết trôi nổi. Số điện thoại, ảnh, địa chỉ thường để lại dấu ở nhiều nơi khác, và người có ý xấu vẫn tìm thấy nếu bạn không dọn tiếp.
- Tự gõ tên, số điện thoại của mình vào công cụ tìm kiếm vài ngày sau đó, xem có trang nào còn hiển thị bài hoặc bản chụp lại; một số công cụ tìm kiếm có biểu mẫu đề nghị gỡ kết quả chứa thông tin cá nhân như số điện thoại, địa chỉ nhà.
- Hỏi người quen trong các nhóm có thể đã nhận bài chia sẻ, nhờ báo cho bạn nếu thấy ảnh chụp lại còn lưu hành.
- Kiểm tra các ứng dụng hiển thị tên người gọi: nếu số của bạn bị gắn nhãn xấu do nhiều người đánh dấu sau bài đăng, hãy dùng chức năng đề nghị sửa nhãn của ứng dụng đó.
- Xem lại trang cá nhân của mình xem bài đăng gốc đã lấy ảnh từ đâu; nếu từ ảnh công khai của bạn, cân nhắc chuyển những ảnh đó sang chế độ chỉ bạn bè xem.
- Cảnh giác với cuộc gọi, tin nhắn tự xưng là bên hỗ trợ gỡ bài hoặc cơ quan chức năng đề nghị bạn cung cấp mã xác thực, chuyển tiền; người lừa đảo hay bám theo những vụ thông tin cá nhân vừa bị lộ.
- Giữ lại thư mục chứng cứ ít nhất cho tới khi chắc mọi việc đã yên, vì bài có thể xuất hiện lại ở tài khoản khác.
Việc dọn dẹp này không cần cơ quan nào, nhưng cần kiên nhẫn. Ghi lại từng nơi đã đề nghị gỡ và kết quả, để nếu phải trình báo về sau, bạn có một bản theo dõi rõ ràng.
Câu hỏi thường gặp
Người khác đăng ảnh mình lên mạng không xin phép có vi phạm không?
Bộ luật Dân sự 2015 bảo vệ quyền của cá nhân đối với hình ảnh, việc sử dụng hình ảnh nói chung phải được người đó đồng ý, trừ một số trường hợp như hoạt động công cộng. Có vi phạm hay không còn tuỳ hoàn cảnh cụ thể; ở mức thực tế, bạn có quyền đề nghị gỡ và báo cáo nền tảng.
Bị đăng số điện thoại lên mạng thì báo cơ quan nào?
Trước hết báo cáo nền tảng theo mục thông tin cá nhân và đề nghị người đăng gỡ. Nếu bài kèm lời kêu gọi quấy rối, hoặc bạn bị gọi điện, nhắn tin quấy rối kéo dài, hãy trình báo tại công an cấp xã nơi cư trú, mang theo ảnh chụp bài và danh sách cuộc gọi.
Có nên đổi số điện thoại sau khi bị lộ không?
Không bắt buộc. Nếu quấy rối chỉ kéo dài vài ngày, chặn số và lọc tin nhắn là đủ. Nếu số gắn với tài khoản ngân hàng, công việc, nên giữ số và tăng cảnh giác với cuộc gọi lừa đảo. Chỉ đổi khi quấy rối kéo dài và nghiêm trọng, sau khi đã lưu đủ chứng cứ.
Bị doạ phát tán ảnh riêng tư nếu không chuyển tiền thì làm gì?
Không chuyển tiền và không thương lượng một mình. Giữ lại toàn bộ tin nhắn, tài khoản nhận tiền, tên tài khoản đe doạ, rồi trình báo ngay tại công an cấp xã. Song song, báo cáo với nền tảng theo mục ảnh riêng tư để nền tảng chặn nội dung nếu bị đăng.
Ảnh của con mình bị người khác đăng thì có quyền yêu cầu gỡ không?
Có. Cha mẹ là người đại diện theo pháp luật của con chưa thành niên, có quyền đề nghị người đăng gỡ và báo cáo nền tảng. Pháp luật đặc biệt chú trọng bảo vệ hình ảnh và đời sống riêng tư của trẻ em, nên trường hợp có ý xấu cần trình báo sớm.
Người đăng đã gỡ nhưng bài bị chụp lại lan khắp nơi thì sao?
Lưu lại các bản chụp lại và báo cáo từng bản với nền tảng theo cùng lý do. Nếu các bản đó đi kèm lời bêu xấu hoặc quấy rối, ghi nhận trong đơn trình báo rằng nội dung đã lan rộng. Người đăng gốc vẫn có thể phải chịu trách nhiệm về hậu quả do bài của họ gây ra.